Święty
Andrzej Apostoł
Andrzej Apostoł
(cs. Андрей Первозванный; zm. ok. 62–70) – jeden z dwunastu apostołów,
według świadectwa, 3Ewangelii Pierwszy Powołany (Protokleros,
cs. Первозванный) z apostołów, rodzony brat Szymona Piotra, męczennik,
święty kościołów katolickiego i prawosławnego. Święty ten wymieniany jest w
Modlitwie Eucharystycznej (Communicantes) Kanonu rzymskiego.
Dnia 30 listopada
obchodzone są słynne Andrzejki - w związku z tym biblioteka szkolna
przygotowała gazetkę: Święty Andrzej Apostoł.
Życiorys
Andrzej pochodził z
żydowskiej rodziny rybackiej z Betsaidy nad Jeziorem Galilejskim… Początkowo
był uczniem Jana Chrzciciela. Pod jego wpływem poszedł za Jezusem Chrystusem,
gdy ten przyjmował chrzest w Jordanie. Andrzej przystąpił do Chrystusa wraz ze
swoim bratem.
Po śmierci Jezusa na
krzyżu, jego zmartwychwstaniu i zesłaniu Ducha Świętego na apostołów, Andrzej
jako pierwszy głosił Ewangelię w Bizancjum (uważa się, że był pierwszym
biskupem konstantynopolitańskim), a następnie w miastach Azji Mniejszej,
Tracji, Scytii, Grecji, Abchazji i na wybrzeżach Morza Czarnego. Legenda głosi,
że dotarł aż do ujścia Dniepru, popłynął w górę rzeki i ok. roku 40 przybył na
wzgórze, na którym później zbudowano świątynię, a wokół powstało miasto Kijów.
Inna legenda głosi, iż
Andrzej miał dotrzeć aż na daleką północ. Według tejże legendy w I wieku n.e.
dotarł nad jezioro Ładoga, a dokładnie na znajdującą się nań wyspę Wałaam, na
której zatknął krzyż. Krzyż ten mieli odnaleźć po około 900 latach nieznanego
pochodzenia mnisi (prawdopodobnie byli to Grecy), którzy to na tym miejscu
wybudowali początkowo mały drewniany klasztor. Dziś znajduje się tam prężnie
działający i bardzo znany Monastyr Wałaamski Przemienienia Pańskiego.
Śmierć
męczeńska
Za swe nauki apostoł
Andrzej został skazany na śmierć męczeńską, którą poniósł w greckim Pátrai
(obecnie Patras), według różnych źródeł, w 62, 65 lub 70 r.
Rozpięto go na krzyżu
mającym kształt litery X. Jest to pierwsza litera słowa „Chrystus” w języku
greckim od Χριστός, 'Christos' (Pomazaniec). Krzyż został później nazwany
krzyżem świętego Andrzeja.
Kult
W Cerkwi prawosławnej
oraz w katolickich Kościołach wschodnich św. Andrzej obdarzany jest wielką
czcią, jako jeden z głównych świętych (analogicznie w Kościele
rzymskokatolickim taką czcią obdarzony jest Święty Piotr).
Kult
w Polsce
W Polsce, w okresie od XI
do XVI wieku, wybudowano 123 kościoły pod wezwaniem św. Andrzeja. Kościoły te
powstawały przede wszystkim na Śląsku i w Wielkopolsce. Obecnie są 132 kościoły
i kaplice (w tym 97 kościołów parafialnych) oraz 296 wizerunków św. Andrzeja
Apostoła. 115 miejscowości wywodzi swoją nazwę od imienia Andrzej (stan na 2008
r.).
Patronat
Święty Andrzej jest
patronem: narodów słowiańskich, państw i krain: Szkocja, Grecja, Rosja,
Hiszpania, Niderlandy, Burgundia, Bitynia, Niemcy, Prusy, Szlezwik, Luksemburg,
miast: Neapol, Mantua, Pont, Agde, Baeza, Bordeaux, Brescia, Brugia, Hanower,
Orange, Pesaro, Rawenna i Rochester.
Jest także patronem
małżeństw, podróżujących, rybaków, rycerzy, woziwodów, rzeźników.
W czasie burz morskich
bywa wzywany przez marynarzy jako ich patron.
Orędownik zakochanych,
wspomaga w sprawach matrymonialnych i wypraszaniu potomstwa.
Dzień
obchodów
Święto liturgiczne
Andrzeja Apostoła w kościołach katolickim, anglikańskim i ewangelickim,
obchodzone jest 30 listopada.
W Anglii i Szkocji święto przeniesienia szczątków obchodzone jest 9 maja.
W prawosławiu Święty
wspominany jest z reguły dwukrotnie w roku liturgicznym.
Cerkiew prawosławna:
30 listopada/13 grudnia[11,
tj. 13 grudnia według kalendarza juliańskiego,
20 czerwca/3 lipca, tj. 3
lipca (sprowadzenie relikwii),
30 czerwca/13 lipca, tj.
13 lipca (Sobór dwunastu apostołów).
Gruziński Kościół
Prawosławny (którego założycielem jest Andrzej Apostoł):
29 kwietnia/12 maja, tj.
12 maja według kalendarza juliańskiego,
30 listopada/13 grudnia.
Kościół ormiański
wspomina Apostoła dwukrotnie:
30 listopada/13 grudnia,
9. sobota po uroczystości
Podwyższenia Krzyża Pańskiego.
Koptyjski Kościół
Ortodoksyjny, który posiada własny kalendarz liturgiczny podzielony na 13
miesięcy, wspomina Apostoła trzykrotnie:
30 listopada,
24 lipca (dzień wielu
cudów),
23 sierpnia (dzień
jednego cudu).
Relikwie
W 356 r. relikwie
apostoła przewieziono z Patras do Konstantynopola i umieszczono w świątyni
Apostołów. W czasie IV Krucjaty, gdy krzyżowcy zajęli miasto, zabrali je ze
sobą i przewieźli do Amalfi w pobliżu Neapolu. W roku 1208 szczątki św.
Andrzeja zostały pochowane w krypcie katedry w Amalfi. W połowie XV wieku
papież Pius II polecił głowę świętego przewieźć do Rzymu, gdzie spoczywała w
bazylice św. Piotra do 1964, kiedy to Paweł VI 25 września zwrócił ją do
katedry św. Andrzeja w Patras na Peloponezie, gdzie św. Andrzej poniósł
męczeńską śmierć.
Prawa ręka apostoła
znajduje się w Bogojawleńskim Soborze Katedralnym w Moskwie. Jego relikwie
znajdują się również w archikatedrze Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w
Edynburgu (Szkocja), w kościele środowisk twórczych w Warszawie (Ekumeniczne
Sanktuarium św. Andrzeja Apostoła w Warszawie), a także w bazylice w Olkuszu,
gdzie pojawiły się wcześniej niż w Warszawie, w Nawarzycach (woj.
świętokrzyskie) oraz w Lipnicy Murowanej.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Andrzej_Aposto%C5%82
