22 stycznia 2026 roku wspominaliśmy
Krzysztofa
Kamila Baczyńskiego w 105. rocznicę urodzin. W czytelni
biblioteki można było obejrzeć gazetkę poświęconą poecie i wystawę jego
książek.
Na zajęciach
bibliotecznych uczniowie klasy 3TS zostali zapoznani z biografią i twórczością
Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, a następnie wspólnie czytali wiersze poety.
Krzysztof Kamil Baczyński urodził się 22 stycznia 1921
w Warszawie, zginął 4 sierpnia 1944 w Powstaniu Warszawskim.
Od 1933 uczęszczał do Państwowego Gimnazjum im.
Stefana Batorego, gdzie w 1939 uzyskał świadectwo dojrzałości. Należał do
półlegalnej Organizacji Młodzieży Socjalistycznej "Spartakus" (od
1937 w komitecie wykonawczym organizacji, od 1938 współredaktor jej pisma
"Strzały"). W czasie okupacji niemieckiej mieszkał w Warszawie.
Krótki czas uczęszczał do Miejskiej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Malarskich im.
C.K. Norwida. Od 1940 publikował konspiracyjne tomiki wierszy (m.in. pod
pseudonimem Jan Bugaj), a także anonimowo w podziemnych antologiach i
czasopismach ("Dzień Warszawski", "Miesięcznik Literacki").
Jako poeta współpracował z referatem literackim Podwydziału Propagandy
Mobilizacyjnej "Rój" Biura Informacji i Propagandy AK. Od jesieni
1942 studiował polonistykę na tajnych kompletach Uniwersytetu Warszawskiego.
Był w komitecie redakcyjnym wydawanego między grudniem 1943 a kwietniem 1944
miesięcznika literacko-społecznego "Droga" tworzonego przez grupę
młodzieży akademickiej. Był członkiem socjalistycznej organizacji
"Płomienie". Otrzymywał stypendia z konspiracyjnych funduszów
literackich. W lecie 1943 wstąpił do Harcerskich Grup Szturmowych AK. Ukończył
turnus Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty "Agricola" ze stopniem
starszego strzelca podchorążego rezerwy piechoty. Od 1943 był sekcyjnym w 2
plutonie "Alek" 2 kompanii "Rudy" batalionu
"Zośka", od lipca 1943 zastępcą dowódcy 3 plutonu 3 kompanii
batalionu "Parasol". W chwili wybuchu powstania warszawskiego nie
zdołał dotrzeć do swojego plutonu, walczył w okolicy Placu Teatralnego, tam też
zginął.
Twórczość Baczyńskiego charakteryzuje się dużą
dynamiką zmian – ewolucją postawy wobec rzeczywistości, która pociągała za sobą
zmianę w repertuarze środków artystycznych. Zaczął pisać już jako
gimnazjalista, do roku 1941 trwa jego "wczesny" etap twórczości,
podczas którego poeta tworzy głównie pod wpływem J. K. Weintrauba, poezji Czechowicza i
wileńskich Żagarystów (zwłaszcza Zagórskiego i Rymkiewicza).
Na czoło, poza typową dla katastrofistów scenerią
kosmiczną, wysuwa się kontrast między sielankowym obrazem dzieciństwa -
utraconą arkadią spokoju i piękna, a katastrofą, która obróciła ten świat w
niwecz. W przeciwieństwie jednak do twórców którzy go inspirowali, był poetą
Apokalipsy spełnionej.
Na jesieni 1941 w twórczości Baczyńskiego daje się
zauważyć przemianę - poeta doznaje "porażenia okupacyjnego" - w jego
wierszach następuje zwrot do tradycji romantycznej (zwłaszcza Słowackiego i Norwida), zaznacza się w niej konflikt dwóch tendencji artystycznych
- liryki "czystej", dającej pierwszeństwo swobodnej grze wyobraźni
oraz liryki zaangażowanej, zajmującej aktywną postawę wobec bieżących wydarzeń.
Druga z tych tendencji zyskuje przewagę, wysuwa na czoło rolę poety jako
natchnionego wieszcza i budziciela sumień. Wymowa jego wierszy pozostaje jednak
wieloznaczna i płynna, jej język jest silnie zmetaforyzowany, występują w niej
liczne symbole, słowa - klucze, zaskakujące połączenia motywów (z
najistotniejszym motywem wody), stale przeplatają się dwa style -
intelektualno-dyskursywny i wizjonersko-symboliczny (wykorzystujący takie
elementy, jak baśń, legenda, mit, sen).
Ważnym elementem twórczości Baczyńskiego są erotyki
poświęcone żonie, Barbarze Drapczyńskiej - wykraczające poza dotychczasowe
konwencje liryki miłosnej, ukazujące portret kobiety w znacznym odrealnieniu,
stającej się częścią natury, jakby w niej roztopionej. Po wstąpieniu w 1943 do
Harcerskich Grup Szturmowych nasila się w jego poezji tematyka walki, etosu
żołnierskiego, rozważania o wyborze, którego trzeba dokonać, aby włączyć się do
działalności zbrojnej - najdoskonalszym przykładem wykorzystania tej tematyki
jest poemat Wybór, parabola losów i motywów, z jakimi zmagała się młodzież
AK-owska.
Baczyński już za życia cieszył się sporym uznaniem,
zwłaszcza starszych twórców (Andrzejewskiego czy
Iwaszkiewicza), niezbyt
przychylnie natomiast odnosili się do jego twórczości rówieśnicy skupieni wokół
prawicowego pisma "Sztuka i Naród". Powojenna recepcja jego poezji
nierozerwalnie związała się z legendą biograficzną, według której Baczyński był
modelowym reprezentantem pokolenia Kolumbów. Pomimo nielicznych głosów
krytycznych jego poezja cieszy się popularnością wśród czytelników i poważaniem
badaczy literatury, a sam Baczyński uważany jest za najwybitniejszego twórcę
pokolenia wojennego.
Wydania wierszy z lat 1940-1944:
- "Zamkniętym
echem", Warszawa 1940 - 7 egzemplarzy
- "Dwie
miłości", Warszawa 1940 - 7 egzemplarzy
- "Modlitwa",
Warszawa 1942 - 3 egzemplarze
- "Wiersze
wybrane", Warszawa 1942 (pseudonim: Jan Bugaj)
- "Arkusz
poetycki Nr.1", Warszawa 1944 (pseudonim: Jan Bugaj)
- "Śpiew
z pożogi", Warszawa 1944 (pseudonim: podp. Piotr Smugosz)
Niektóre powojenne wybory wierszy:
- "Śpiew
z pożogi", Warszawa, Wiedza 1947
- "Utwory
zebrane", opracowanie: A. Kmita-Piorunowa i K. Wyka, wstęp: K. Wyka;
Kraków, Wydawnictwo Literackie 1961
- "Utwory
wybrane", wybór i wstęp: K. Wyka; Kraków, Wydawnictwo Literackie 1964
- "Wybór
poezji", opracowanie i wstęp: J. Święch; Wrocław, Ossolineum 1989 BN
I 265
Autor: Bartłomiej
Szleszyński, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, lipiec 2003.
https://culture.pl/pl/tworca/krzysztof-kamil-baczynski
