Urszula Kozioł - poetka,
prozaiczka, felietonistka, autorka form dramatycznych, w tym inscenizacji dla
dzieci oraz monodramów. Laureatka Nagrody Literackiej Nike 2024 za tom poezji
Raptularz. Urodziła się 20 czerwca 1931 w Rakówce pod Biłgorajem, na
Lubelszczyźnie, zmarła 20 lipca 2025 roku we Wrocławiu.
W bibliotece została
wykonana gazetka poświęcona poetce. Na zajęciach bibliotecznych w klasach 4TE,
1 TŹ, 2TŹ, 1TRE młodzież poznała biografię i twórczość Urszuli Kozioł.
Rodzice Urszuli Kozioł byli
nauczycielami, ona też przez pewien czas pracowała w tym zawodzie – najpierw w
Bystrzycy Kłodzkiej, a później we Wrocławiu. Absolwentka polonistyki na
Uniwersytecie Wrocławskim. Od czasu studiów zamieszkała we Wrocławiu. Pisywała
również pod pseudonimami Antoni Migacz, Mirka Kargol, Faun, U.K., Uka. Jej
mężem był Feliks Przybylak – zmarły w roku 2010 germanista i tłumacz, któremu
poświęciła tom Klangor (2014).
Debiut książkowy Urszuli
Kozioł miał miejsce w 1957 roku, co pozwala identyfikować ją z tzw. pokoleniem
„Współczesności”, tym samym, do którego należał m.in. Stanisław Grochowiak.
Poetka przez lata współpracowała z wrocławskim miesięcznikiem „Odra”, zaś od
1972 sprawowała w nim stanowisko kierownika działu literackiego. Była przede
wszystkim poetką, chociaż miała w dorobku również interesującą prozę
autobiograficzną – Postoje pamięci, gdzie historia rozpoczyna się od
przedwojennego dzieciństwa. Opisując tę książkę, Wojciech Browarny odwoływał
się do autorów tzw. nurtu wiejskiego, takich jak Wiesław Myśliwski. W tomie
Supliki Kozioł eksperymentowała również z prozą poetycką.
Urszula Kozioł była
wielokrotnie nagradzana. Wśród przyznanych jej laurów warto wymienić Nagrodę
im. Stanisława Piętaka (1965), Nagrodę Fundacji Kościelskich (1969) i Nagrodę
Główną Śląską Dolnej Saksonii (1997). Poetka została ponadto uhonorowana Złotym
Krzyżem Zasługi (1974) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
(1981). W roku 2006 jej książkę Supliki nominowano do nagrody literackiej Nike,
jak również do Śląskiego Wawrzynu Literackiego. Ponownie w roku 2008 była
nominowana do Nagrody Literackiej Nike za tomik "Przelotem". Wreszcie
w roku 2011 Urszula Kozioł otrzymała nagrodę Silesiusa za całokształt pracy
twórczej. Profesor Jacek Łukasiewicz, przewodniczący jury, mówił wówczas:
Jej twórczość zwraca
uwagę swoistym językiem, stylem i związkami z tradycją. Charakteryzuje się
również pewnymi pytaniami natury filozoficznej: kim jestem?, czym jest świat?,
oraz pytaniami o realność świata i czasu.
W 2015 roku jej kolejny
tomik Klangor nominowany był do Nagrody Literackiej Nike. Otrzymała za niego
również nominację do nagrody poetyckiej Orfeusz oraz Nagrodę Literacką m. st.
Warszawy. Nominację do Nagrody Nike i Orfeusza Kozioł dostała także w 2017 roku
za Ucieczki. Statuetkę Nike zdobyła ostatecznie w 2024 roku za tom
Raptularz. Poetka była doktorem honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego
(11 kwietnia 2003 roku) oraz honorową obywatelką Miasta Biłgoraj (2010).
W 2013 roku ukazały się
tom wierszy zebranych Urszuli Kozioł pod tytułem Fuga. Wiersze, które się nań
składają, są świadectwem oryginalnego stylu autorki, bujnego, ekstatycznego,
zuchwałego. Jej wiersze zdają się pochwałą życia nawet, gdy uderza poetka w ton
elegijny, jak w kolejnym tomiku Klangor (2014), poświęconym śmierci i
żałobie po ukochanym. Bohaterka tych wierszy staje samotnie oko w oko z
nicością, z końcem. „Nie macie pojęcia jak to jest/ kiedy nagle zostajesz sam i
niczyj” – mówi. Kolejna książka wiersze zebrane w tomie Ucieczki (2016)
opowiadają o intymnych doświadczeniach samotności i starości, jednak skupione
są wokół tytułowego poematu, w którym opowiada autorka o historycznych
ucieczkach, traumach wojennych wygnań, które towarzyszą człowiekowi od antyku
aż do czasów współczesnych, kiedy to codziennie obserwujemy: „tysiące
uchodźców którzy dzisiaj/ na oczach świata potonęli/ w drodze do raju”. Tadeusz
Sobolewski pisał, że w tomie tym spotykają się dwie przeciwstawne postawy:
kontemplacja pustki, odsuwanie się od świata wraz z jednoczesnym towarzyszeniem
mu, zaangażowaniem do końca. Cały ten tom, za który poetka otrzymała
Nagrodę Literacką Nike 2024, jest pożegnaniem autorki z czytelnikiem, z poezją,
z materią wiersza. Kozioł przejmująco mówiła w nim o powolnym znikaniu,
starzeniu się, wyrwach w pamięci. Jednocześnie Raptularz jest pełen miłości do
drugiego człowieka, do słowa. Krzysztof Siwczyk, przewodniczący kapituły Nike,
w laudacji zwrócił uwagę, że tom ten jest doświetleniem wątków dotychczas
poruszanych przez twórczynię, która daje lekcję „wychodzenia z siebie”. Poetka
każdorazowo wychodziła na spotkanie z czytelnikiem i ze światem uzbrojona w
cierpliwość, słuch i pokorę.
Autor: Paweł Kozioł, maj
2011, aktualizacja: AP, czerwiec 2019; ZL, sierpień 2021; AW, październik 2024,
SN lipiec 2025.
https://culture.pl/pl/tworca/urszula-koziol
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
